Davranışçı Terapide

 

Davranışcı Stratejiler

  1. Etkinlikleri not alma, zevk alma ve başarıyı belirtme.
  2. Etkinlik programı oluşturma
  3. Ödev anlaşmaları.

Bilişsel Davranışçı Stratejiler

  1. Negatif Otomatik Düşünce Tespiti
  2. Negatif Otomatik Düşünce Sorgulama
  3. Davranış Deneyimleri

 

Etkinlikleri not alma, zevk alma ve başarıyı belirtme

Hastanın yaptığı şeyleri görebilmesi eskisi kadar olmasa da iyidir.  Haftalık takvimler çizeriz. Hastanın puanlamasını isteriz. Ne kadar zevk aldığı ve ne kadar iyi yaptığı ile ilgili düşüncelerini öğreniyoruz.

Etkinlik Programı Oluşturma

Hasta ve terapist 1 hafta boyunca etkinlik planı yapar. Biraz yönlendirici olunabilir. Her günü saat saat planlanır. 1 haftanın etkinlik planını çıkartmak önerilir.

Ör: Yürüyüş yapabilir misin? Haftada kaç gün yürüyüş yapabilirsin?

Hasta etkinlikleri kaydettiğinde günün boş geçmediğin fark eder. Bardağın boş kısmını değil dolu kısmını görmeye başlar ve olumlu düşünceler yerleşmeye başlar

Amaç:

  • Hastanın etkinliklerini artırma
  • Kendi yaşamı üzerinde kontrolü ele almak.
  • Etkinlikleri kaydettiği günün boş geçmediğini fark eder.
  • Yaşadıklarını fark eder.

Ödev Anlaşmaları: Aşamalı ödev anlaşmaları yapılır. Ör: Örgü örmeye her gün 2 sıra ile başlanır, 1’er sıra arttırılarak devam edilir.

  • Ödev uzun süreli ise ara basamaklara bölmeliyiz. Ör: Kazak örecek 1 haftada 5 sıra örerse 1 ödül.
  • Gerçekçi hedefler koymak.
  • Kısa süreli hedefler.

Ödev anlaşmalarının esas amacı; hastada bir şeyler yapabiliyorum, hayatımda değişimler oluyor, başarı duygusunu fark ettirip umut aşılanır.

KOGNİTİF DAVRANIŞÇI STRATEJİLER

Negatif otomatik düşünceleri tespit etmek ve sorgulamayı hedefler. Negatif otomatik düşünceler, kişi farkına varmadan, istemsiz, sorgulamadan, düşünmeden bir anda aklından geçer. Kendi içinde tutarlıdır dolayısıyla sorgulanması zordur.

Negatif Otomatik Düşüncelerin Özellikleri:

1) Alışkanlık haline gelmiştir.

2) Bunlar otomatik yani istemsizdir, dolayısıyla kontrolü zordur.

3) Kendi içinde tutarlıdır, dolayısıyla sorgulaması zordur.

4) Farklı uyaranlara tetiklenebilir.

Negatif Otomatik Düşüncelerin bu özellikleri tespit ve sorgulama işlemini zorlaştırır.

Ör: Kocası terk etti                                   Kimse beni istemiyor

(terk edilen kadın)                                     (yalnız kalacağım)

Tutarlı ama gerçekçi düşünceler değildir.

Bu özellikte düşünceler alışkanlık haline geldiğinden hasta farkında değildir. İstemsizdir, kontrolsüzdür.

  • Hastaya sunarken şöyle bir özetleme ile negatif otomatik düşüncelerin anlatılabilir: Otomatik düşünceler daha belirgin düşüncelerle akış içindedirler, herhangi bir durumun karşısında aniden ve kendiliğinden ortaya çıkarlar. Bilinçli bir çaba ya da niyet yoktur. Kişiler genellikle bunlarla ilgili olan duyguların farkındadırlar. Biraz eğitimle bu düşüncelerinin de farkına varabilirler. Kişinin belirgin sorunlarına ilişkin olan bu düşünceler içeriğinin ve anlamının ne olduğuna dair olarak belirli duygularla ilişkilidirler. Genellikle çok kısa, gelip geçici, seri ve örtüktürler. Sözcükler ya da imajlar şeklinde oluşurlar. Kişiler genellikle bu otomatik düşüncelerinin üzerinde durmadan ve değerlendirmeden doğru olarak kabul ederler. Otomatik düşüncelerimizin belirlenmesi ve değerlendirilmesi ve onlarla işlevsel bir şekilde yüzleşmesi genellikle duygularda olumlu yönde bir değişme ile sonuçlanır.

Negatif Otomatik Düşüncelerin Tespit Edilmesi: Negatif Otomatik Düşünceleri tespit etmede önce duyguyu yakalama ve bu duyguya neyin yol açtığı araştırılmalı. Bu tekniğe “geri sarma tekniği” denilebilir.

OLAY

 

YORUM

 

DUYGU

1) Olumsuz duyguları tespit etme. Olumsuz duyguya 100 üzerinden not verme.

2) Bu duygunun oluştuğu durumu tespit etme. Ör: O sırada ne yaptığı, o sırada ne düşündüğü. 3) İlgili negatif otomatik düşünceleri tespit etme. 100 üstünden puanla N.O.D, olumlu anı ve imge olabilir.

Negatif Otomatik Düşünceleri Tespit Etmede Sorulan Sorular:

  • O an aklından tam olarak ne geçiriyordu? Bu olayın sizinle ilgili, çevre ile ilgili, geleceğinizle ilgisi anlamı nedir?
  • Bu düşünce yeterince kötü hissetmene yol açan düşünce mi?

Negatif Otomatik Düşüncelerin Sorgulanması:

Sözel Sorgulama: 4 aşamada sorgulanır.

  1. a) Kanıt nedir → Negatif Otomatik Düşünceleri destekleyen olayları çok iyi hatırlarken aksini gösteren kanıtlar daha zor hatırlanır. Nötr olayı destekler şekilde hatırlayabilir.

Hedef: Kanıtların geçersizliğini ve fark edilmeyen aksi kanıtları hastaya göstermek.

B ) Alternatif bakış açıları→ Alternatif bakış açısını terapist olarak sunmak yerine hastaya sorular sorarak buldurmalıyız.

Depresif olmadığın bir dönemde konuyu nasıl ele alırdın?

Güvendiğin biri bu olaya nasıl bakardı?

  • Bir arkadaşının başına böyle bir şey gelseydi (düşünseydi) ona sen ne söylerdin?
  • Bir arkadaşın bu problemi yaşasaydı, sen nasıl yorumlardın? (Mesafe koyup probleme uzaktan bakmasını sağlamak)
  1. c) Avantaj ve Dezavantajlar→ Negatif Otomatik Düşünceler yapıcı değil, yıkıcı olduğunu göstermek çok önemli. Negatif Otomatik Düşüncelerin avantaj ve dezavantajlarını fark ettirin.
  2. d) Mantık hataları
  • Aşırı genelleştirmeyi fark etmek için sadece bir olaya bakarak mı kendini genelleştiriyorsun?
  • Seçici soyutlama bulmak için; güçsüzlüklerine odaklanıp, güçlü yönlerini unutuyor mu?
  • Keyfi yorum: Hemen sonuca mı atlıyor.
  • Kişileştirme: Kendi suçu olmayan bir şeyin sorumluluğunu alıyor mu?
  • Ya hep ya hiç düşünme şekli.

Davranış Deneyleriyle Sorgulama: Mevcut bulgular bunu ne derece destekler, desteklemez konuşulur. Bu düşünceyi sınayan bir davranış deneyi verilir. Olumlu ya da olumsuz neler oldu. Denemeyle N.O.D sorgulama şansı kazanıyor.

  • İnancını sorgulamak için hastayı teşvik etmek gerekir.
  • Ör: Arkadaşlarıyla yemeye gittiğinde çatalı yere düşürürsem rezil olurum? Düşüncesi taşıyan bir hastaya arkadaşlarınla restorana yemeğe git ve çatalı düşür! Ne olacak?
  • Garson yeni bir çatal getirecek bunu yaşayarak görmesi sağlanır.

 

Ayhan ALTAŞ

kaynak